خرد ۱۳۱۳۹۲
 

محمود علوی

امام موسی صدر طلبه‎ی با ذکاوتی که پدرش از بزرگان حوزه‎ی ‎قم بود و خاندان‎شان در نجف اشرف سابقه‎ی ‎علمی و مرجعیت داشتند؛ با وجود جوانی‎اش در حد اجتهاد درس خوانده بود و به درخواست آیت الله شرف‎الدین و توصیه آیت الله بروجردی برای کمک به شیعیان به لبنان سفر کرد.

اصلاحات در لبنان

وضعیت اسف‎بار شیعیان لبنان نیازمند اصلاحات اساسی بود. امام موسی صدر وقتی می‎دید شیعیان هیزمِ جنگ ها و مشکلات هستند، اول از همه به روشن‎گری و آگاه‎سازی روی‎آورد و سعی‎کرد تا به آنان هویت بخشد. در کنار آن برای اصلاح وضع اقتصادی و فرهنگی آنان بسیار تلاش‎کرد و اقدامات عملی مؤثری را به ثمر رساند. سپس کوشید تا شیعیان لبنان را به‎عنوان شهروندان لبنانی به بقیه معرفی کرده و دولت را متوجه مسؤولیت هایش در قبال آنان کند. انقلاب امام موسی صدر در بین شیعیان با حلقه‎ی دوم آن یعنی به رسمیت شناخته‎شدن شیعیان در عرصه سیاسی و اجتماعی لبنان گسترش‎یافت. امام موسی صدر به دنبال حلقه‎ی ‎سوم بود و آن یافتن متحد خارجی برای حمایت از شیعیان لبنان. او در نظر داشت از پاکستان در این زمینه کمک بگیرد و کشورهای عربی را به حمایت صلح در لبنان فراخواند اما در این مسیر توسط قذافی ربوده شد.

امام موسی صدر و دیگر ادیان

ایجاد اصلاحات بدون مشارکت و قبول دیگر اقوام و طوایف در لبنان امکان‎پذیر نبود. امام موسی صدر رابطه‎ی ‎بسیار خوبی با تمام مردم، سیاسیون و علمای دیگر اقوام و ادیان داشت. اطلاع کامل و واسع امام موسی صدر از دین اسلام و دین مسیحیت باعث شد او یکی از مهم‎ترین حلقه‎های گفتگوی میان ادیان باشد. پدر نیکولا تیفن۱ در مورد او چنین می‎گوید:

“ایشان‌ مبانی و مستندات‌ مکتوب‌ جامعه واتیکانی و کاتولیک‌ را مورد توجه‌ قرار دادند و بدین‌ ترتیب به‌ شناخت‌ گسترده‌ای نسبت‌ به‌ مسیحیت‌ دست‌ یافتند که‌ شناخت‌ ژرف‌ ایشان‌ به‌ اسلام‌ را نیز تثبیت‌ می‌کرد و همین‌ موجب‌ شد که‌ ایشان‌ یکی از طلایه‌داران‌ گفتگوی میان‌ اسلام‌ و مسیحیت‌ باشند.”

شخصیت، وقار، هیبت، زیبایی و دانش بالای امام باعث می‎شد مسیحیان وی را موسی مسیح بنامند. یکی از علل موفقیت امام موسی صدر هماهنگ بودن سخنان و عملکرد وی با آمیزه‎های مسیح بود. پدر نیکولا تیفن چنین می‎گوید:

“ایشان‌ با دو پاپ‌ معاصر بوده‌اند: پاپ‌ «ژان»‌ بیست‌ و سوم‌ و پاپ‌ «پل» ششم. او در نامه‌های مشهور آن‌ دو عالی‌جناب، «صلح‌ و آرامش‌ در سراسر زمین‌» و «تحول‌ و پیشرفت‌ ملت‌ها» را آموزه‌ها و مبانی اصلی صلح‌ و پیشرفت‌ یافت. جمله مشهور پاپ‌ پل‌ ششم، یعنی «تحول‌ کامل‌ انسان، تحول‌ همه‌ی انسان‌ها و تحول‌ کامل‌ همه‌جانبه‌ برای انسان‌»، در واقع‌ اصل‌ مهم‌ و اساسی اندیشه‌ و عملکرد امام‌ صدر است.

امام موسی صدر بارها برای مسیحیان در جلسات مختلف و در مراکز آنان و در خانه های‎شان صحبت می‎کرد. سخنان‎اش آنقدر به دل می‎نشست که رهبران مسیحی در کلیساهای کبوشین در بیروت و مارمارون در شمال بارها و بارها برای تقویت مبانی معنوی و روحانی دعوت کردند. از جمله یک بار که یکی از رهبران مسیحی از امام صدر برای سخنرانی در دیر المخلص که دیر راهبه های مسیحی است دعوت کرده بود، پس از سخنرانی ایشان می‎گوید: روحانیتی که امام موسی صدر با یک سخنرانی در دیرها و کلیساها و قلوب جوانان ما می‎ریزد، بیش از معنویتی است که خود ما طی این سالها در این اماکن مقدس پدید می‎آوریم.۲

پدر نیکولا تیفن می‎گوید: «از امام‌ صدر برای سخنرانی در مدارس‌ و مراکز آموزشی مذهب‌ کاتولیک‌ و حتی کلیساها دعوت‌ به‌ عمل‌ آمد. ایشان‌ به‌ تمامی مناطق‌ لبنان‌ سفر کردند. به‌ جنوب‌ و شمال‌ و مناطق‌ بقاع‌ و جبل‌ لبنان‌ و بیروت‌ رفتند تا بر ضرورت‌ گفتگو، وفاق‌ و همزیستی میان‌ پیروان‌ اسلام‌ و مسیحیت‌ تأکید کنند».

لازم‌ می‌دانم‌ به‌ یکی از اولویت‌های امام‌ صدر، که‌ از نظر حضرت‌ مسیح‌ (ع) نیز اولویت‌ به‌ شمار می‌آمد، اشاره‎کنم و آن‌ عبارت‌ است‌ از کار و تلاش‌ برای محرومان‌ و فقرا. حضرت‌ مسیح‌ (ع) نیز انسان‌های گرسنه‌ و تشنه، عریان‌ و غریب‌ و اسیر و بیمار را مورد توجه‌ ویژه‌ قرار می‌داد. در انجیل‌ متی (۲۵ – ۴۰) آمده‌ است: «به‌ راستی شما را چنین‌ خبر دهم‌ که‌ هرگاه‌ برای این‌ برادران‌ کوچک‌ من‌ (فقرا و ناتوانان‌) کاری انجام‌ دهید، پس‌ به‌ تحقیق‌ برای شخص‌ من‌ قدمی برداشته‌اید».

رمز موفقیت امام موسی صدر

شیخ احمد الزین۳ در باره رمز موفقیت امام موسی صدر چنین می‎گوید: «رمزِ‌ موفقیت‌ امام‌ موسی‌ صدر، که‌ همان‌ توأم‌ بودن‌ علم‌ و عمل‌ در همه صحنه‌هاست، با تأ‌سیس‌ گروه‌ «نصرت الجنوب‌» جلوه‌ای‌ ویژه‌ یافت. این‌ گروه‌ که‌ ریاست‎اش‌ بر عهده امام‌ موسی‌ صدر بود، رهبران‌ طوائف‌ اسلامی‌ و مسیحی‌ جنوب‌ لبنان‌ را در برمی‌گرفت. مطران‌ خریش‌ عضو این‌ گروه‌ بود که‌ بعدها اسقف، پاتریارک‌ و کاردینال‌ مسیحیان‌ مارونی‌ شد. مطران‌ یوسف‌ الخوری‌ و مطران‌ جورج‌ حداد از مسیحیان‌ کاتولیک، مطران‌ اثیناسوس‌ از [شهر] مرجعیون، مطران‌ پولس‌ الخواری‌ از مسیحیان‌ ارتدکس، یکی‌ از کشیشان‌ پروتستان، مفتی‌ ممتاز شیخ‌ عبدالامیر قبلان، مفتی‌ شیخ‌ حسین‌ عبدالله قاضی، شیخ‌ نجیب‌ قیس، مفتی‌ صیدا شیخ‌ انیس‌ حمود و نیز خود من، اعضای‌ دیگر این‌ گروه‌ بودند».

معجزهی کلام و اخلاق

امام موسی صدر برخلاف رجال سیاسی و دینی لبنانی، برای آسایش و آرامش مردم گام بر می‎داشت و مدام در پی سازش و آرامش لبنانی ها بود. او برای همه صحبت می‎کرد تا زندگی مشترک آرام و صلح آمیزی را با هم داشته باشند. شیخ احمد الزین می‎گوید:

مسجد بزرگ‌ «العمری» صیدا شهادت‌ می‌دهد که‌ بارها در شب‌های‌ قدر، هزاران‌ تن‌ از مردم‌ مسلمان‌ در آغوش‌ آن‌ جای‌ گرفتند تا به‌ سخنان‌ امام‌ صدر گوش‌ فرا دهند. این‌ مسجد در بسیاری‌ از مناسبت‌های‌ دیگر نیز سخنرانی‌های‌ پر شور امام‌ را شاهد بوده‌ است. سخنرانی‌هایی‌ که‌ در جشن‌ ولادت‌ نبی‌ اکرم‌ (ص)، مراسم‌ نماز جمعه‌ و ده‌ها مناسبت‌ ملی‌ و مذهبی‌ دیگر ایراد شد.

ارزش کلام به عمل به آن است

لبنان مردان سخنور زیادی به خود دیده است ولی هیچ‎کدام از آنان تأثیر امام موسی صدر را نداشته‎اند. چرا که اولاً امام موسی صدر به آنچه می‎گفت یقین داشت. دوم آنکه او برای صلح و آرامش حرف می‎زد، نه برای شوراندن و تحریک مذهبی. سوم آنکه او به آنچه می‎گفت عمل می‎کرد و مانند برخی سیاسیون لبنانی نبود که چیزی بگویند ولی برخلاف آن عمل کنند.

باز هم بشنویم از شیخ احمد الزین: «مهم‌تر از این‌ سخنرانی‌ها، دیدارهای‌ امام‌ موسی‌ صدر از منطقه «کفرشوبا» است که‌ از توابع‌ شهر حاصبیا و بر شمال‌ فلسطین‌ و دشت‌ مرجعیون‌ مشرف‌ است. امام‌ موسی‌ صدر از اولین‌ کسانی‌ است‌ که‌ پس‌ از حملاتِ‌ اسرائیل، بلافاصله‌ از این‌ شهر بازدید کرد. شهری‌ که‌ خانه‌های‌ آن‌ با موشک‌ های‌ اسرائیل‌ ویران‌ شده‌ بود. امام‌ آمده‌ بود که‌ با اقامه نماز در مسجد شهر که‌ اسرائیلی‌ها آن‌ را ویران‌ کرده‌ بودند، و با نهادن‌ سنگ‌ بنای‌ مدرسه‌ای‌ جدید در آن، مردم‌ و اهالی‌ شهر را به‌ بازگشت‌ و پایداری‌ و استقامت‌ در برابر دشمن‌ دعوت‌ کند. امام‌ در حالی‌ آمده‌ بود که‌ صدای‌ انفجار بمب‌های‌ اسرائیلی‌ هنوز در دره «کفرشوبا» طنین‌ می‌افکند و موشک‌ها در آسمان‌ آن‌ پرواز می‌کردند. امام‌ در حالی‌ آمده‌ بود که‌ مردم‌ به‌ کلیسای‌ ارتدوکس‌ منطقه‌ «راشیا الفخار» پناه‌ برده‌ بودند، که‌ به‌ این‌ وسیله‌ از بمباران‌ جانِ‌ سالم‌ به‌ در برند. امام‌ همان‌ جا و از بالای‌ منبرِ‌ کلیسا، مسلمانان‌ و مسیحیان‌ را به‌ دفاع‌ و حمایت‌ از لبنان‌ فرامی‌خواند».

تقریب بدون عقب نشینی

بسیاری از علما و شخصیت ها و گروه‎هایی که دم از تقریب می‎زنند، خواسته یا ناخواسته از بخشی از عقاید و اعمال خود عقب نشینی می‎کنند و گاه به جای تقریب، تبدیل می‎شوند! اما امام موسی صدر پایگاه و جایگاه مستحکم خود را حفظ می‎نمود و بر اساس آن دیگران را به سوی حقیقت می‎کشاند. او دین را وسیله‎ای برای خدمت به انسان معرفی کرد و گفت دین آمده تا به ما خدمت کند. برای همین نمی‎توان دین را وسیله‎ی ‎جنگ و درگیری با دیگران قرار داد. اگر امام موسی صدر را قوی‎ترین و بزرگ‎ترین فردی بدانیم که در حیطه‎ی ‎تقریب مذاهب کار کرده است می‎بینیم با وجود احکام فقهی نوظهورش، ذره‎ای از عقاید دینی خود عقب ننشسته و باب دل مردم حرف نزده. دیده شده برخی مراجع لبنانی احکام شرعی عجیبی صادر کردند که دلیل شرعی و فقهی ندارد اما به صرف جذب جوانان اقدام به صدور چنین احکامی‎ کرده اند. امام موسی صدر مجتهدی بود که تفسیر روشنی از دین داشت و برداشت‎های‎اش مخالف دین نبود.

شیخ احمد الزین: «امام‌ موسی‌ صدر یک‌ عالم‌ مسلمان‌ شیعه‌ و منتسب‌ به‌ برترین‌ نسب‌ها بود. با این‌ حال‌ هیچ‌گاه‌ اجازه‌ نداد تا تعصب‌ و حمیتِ‌ مذهبی‌ او، بر اندیشه‌ و رفتارش‌ اثر گذارد. او با نگرش‌ اسلامی‌ باز، به‌ همه مذاهب‌ اسلامی‌ توجه‌ داشت. سلاح‌ او در این‌ مسیر، کتاب‌ خدا، سنت‌ رسول‌ خدا و سخنان‌ امامان‌ (ع) و نخبگانی‌ از صحابه پاک‌ بود. البته‌ این‌ رویکرد و دید باز در تعهد و پایبندی‌ او به‌ تشیع‌ کمترین‌ اثری‌ بر جای‌ نگذارد».

اقدام لطیف امام موسی صدر در مراسم افطار مشترک با سنی‎ها جالب توجه است: هنگامی که اذان سنی‎ها شده و بزرگان حاضر در مجلس بسم الله گفته‎اند تا دست به غذا برند، امام موسی صدر استکان چای‎اش را در زیر نگاه‎های متعجب و حیران شیعیان به دست گرفته و بلند می‎شود. اما به جای نوشیدن، شروع به خواندن دعاها و مضامین زیبای روحانی می‎کند، به‎طوری‎که کسی دست به غذا نمی‎برد. همین دقایق دعا کافی بود تا زمان اذان شیعیان برسد و ایشان افطار کرده و دیگران هم افطار کنند.۴

این روزها که سردمداران قدرت و ثروت جهان بر طبل جنگ می‎کوبند و تلاش دارند با درگیر کردن مسلمانان قوای آنان را پراکنده و نابود کنند، بسیار به امام موسی صدر نیازمندیم. فقط او می‎تواند آدم‎خواران سلفی را رام کند و مردم وحشت زده از جنگ را آرامش بخشد و سیاست‎مداران را به راه آورد. هنوز هم جای او خالی است. برای سلامتی و بازگشت‎اش دعا می‎کنیم.

——————————

۱- سخنرانی پدر نیکولا تیفن، به‌ نمایندگی از اسقف‌ آنتونیو ماریا ویلیو، سفیر دولت‌ واتیکان‌ در لبنان، همایش‌ پنجم‌ کلمه سوأ با عنوان‌ «مقاومت‌ و جامعه مقاوم‌«آبان‌ ۱۳۷۹، هتل‌ ماریوت، بیروت؛ کتاب اندیشه ربوده شده، صفحه۱۰۵.

۲- سخنرانی دکتر صادق طباطبایی به مناسبت سالگرد ربودن امام صدر – همایش جنبش امل،شهریور ۱۳۸۳.

۳- شیخ احمد الزین، قاضی شرع اهل تسنن شهر صیدا، همایش«امام موسی صدر؛ نیازها و مقتضیات زمان»، اسفند۱۳۸۰، دانشگاه تهران، تهران کتاب اندیشه ربوده شده، صفحه۲۲۹.

۴-  شفقنا – اقدام لطیف امام موسی صدر

به اشتراک بگذارید
  • Facebook
  • Yahoo! Buzz
  • Twitter
  • Google Bookmarks

 Leave a Reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>

(الزامی)

(الزامی)